Schrijfpauze

Lieve lezer,

Zoals sommigen van jullie weten al ben ik de afgelopen anderhalf jaar druk in de weer ben geweest met de opleiding zorgethiek. Momenteel begin ik aan het laatste onderdeel: het afstudeeronderzoek. Ik ben al een tijdje bezig met het voorbereiden ervan. Ik zal een onderzoek doen naar de manier waarop de tragische dimensie van het bestaan aan de orde komt in het ziekenhuis in de zorg voor oudere patiënten.

Het thema van de tragiek houdt me al een tijd bezig. Voor mij verwijst het naar de weerbarstigheid van de werkelijkheid, de inbreuken die het leven op onze ervaring kan vormen. Het verwijst ook naar het existentiële lijden dat ik regelmatig in mijn werk in het ziekenhuis tegenkom. En de vraag hoe daar mee om te gaan, als patiënt, als naaste, maar ook als zorgverlener.

In de loop van de afgelopen weken merkte ik dat mijn ‘onderzoek naar de contemplatieve levenskunst’ wat naar de achtergrond aan het schuiven is. De boeken en artikelen die ik lees voor de opleiding gaan een andere kant uit en bieden daardoor minder inspiratie voor de contemplatieve overdenkingen.

Daarom heb ik besloten een pauze in te lassen van deze wekelijkse meditaties. Ik zal me de komende maanden tot de zomer helemaal op mijn afstuderen willen focussen, ook in de weekenden :-). Ergens in augustus zal, als alles een beetje meezit, de studie erop zitten en zal ik de draad van dit schrijven weer oppakken.

Mocht je in de tussentijd verlegen zitten om inspiratie voor je levenskunst, kom gerust hier terug en blader door het archief.

Gepubliceerd in Uncategorized | Reacties uitgeschakeld voor Schrijfpauze

Amor Fati

In een boekje over Wabi Sabi van Leonard Koren vond ik de volgende prikkelde vraag:

Hoe voelen we ons over wat we weten?

De tekst eronder staat stil bij een van de principes van Wabi-Sabi: de acceptatie van het onvermijdelijke. Wij kennen dit in het westen als amor fati, ofwel, de liefde voor het lot.

In zijn uitleg staat Koren stil bij de aanvaarding van onze sterfelijkheid. Een gegeven dat we delen met alle dingen: de tijdelijkheid en vergankelijkheid van alles. Wanneer we dit tot ons door laten dringen kan het een gevoel van existentiële eenzaamheid oproepen en ’tender sadness’. Een teder verdriet… En misschien een bitterzoete geborgenheid. Want in dat lot zijn we met alles verbonden…

Gepubliceerd in Natuur, Stilte | Reacties uitgeschakeld voor Amor Fati

Allegro Ma Non Troppo

Ik sloeg het boek open en trof meteen het mooie en passende gedicht voor deze week. Toevallig? Ach.. ik denk het niet. In het prachtige werk van Wisława Szymborska kost het moeite om geen gedicht te vinden dat op sprankelende wijze uitdrukking geeft aan die natuurlijke verwondering en diepe verbondenheid met het levende leven.

Leven – zeg ik – je bent mooi
je had niet rijker kunnen zijn,
niet mieriger of meer bemereld,
niet kikkeriger of pittiger.

Ik probeer het leven te bevallen,
het te vleien, weten wat het wil.
Altijd groet ik het als eerste,
trek daarbij een nederig gezicht.

Ik kom van links of kom van rechts,
loop het altijd voor de voeten,
in vervoering steeg ik op,
in bewondering val ik neer.

Wat een bosrijk is die bes,
wat brommerig die vlieg –
ik had het nooit geloofd,
als ik niet zelf geboren was.

Leven – zeg ik – ik weet niets
waar ik jou mee vergelijken kan.
Niemand maakt zo’n dennenappel,
geen betere, geen slechtere.

Ik prijs je gulheid en precisie,
je zwier en vindingrijkheid,
en verder nog, en sterker nog,
je toverkracht en toverkracht.

Ik hoop alleen maar dat ik je niet kwets,
je woede of je drift ontketen.
Meer dan honderdduizend jaar al
doe ik mijn best voor jou en lach.

Ik trek het leven aan een blaadje:
Is het blijven staan? Ben ik gehoord?
Heeft het eventjes, één keertje maar,
vergeten waar het heen wil gaan?

Het spreekt voor zich, dit gedicht dat een gesprek is. Een mens in dialoog met het leven. Leven in gesprek met zichzelf?

De titel ervan luidt: Allegro Ma Non Troppo. Een Italiaanse muziekterm; een aanwijzing hoe de gegeven muziek gespeeld moet worden. Snel, maar niet te snel.

Zou Szymborska hiermee ons een aanwijzing willen geven hoe we moeten leven? In beweging blijven, maar niet te veel? Om zo ruimte te houden om het leven in zijn vlucht te betrappen… En zo misschien oog te houden voor die eeuwig vlietende schoonheid waarmee het gedicht is doortrokken…

Gepubliceerd in Natuur | Reacties uitgeschakeld voor Allegro Ma Non Troppo

Tijd…

De tijd neemt een loopje met met degene

die niet weet mee te lopen.

Een lichtvoetig aforisme, dat ik vond als toegift in het boek Leven is een kunst van Paul van Tongeren. Compact en sprankelend.

De tijd stroomt en gaat, een oerfenomeen van de werkelijkheid. Onze omgang ermee is bepalend voor wie of wat we zijn. We kunnen er op allerlei manieren onder gebukt gaan. Tegelijk is het als zuurstof; een voorwaarde voor ons bestaan. Soms zou ik willen dat de tijd even stil stond. Om even om adem te komen, even mijn oriëntatie te vinden. Ik denk dat er ergens een overzicht mogelijk is, en dat ik op basis van dat overzicht weet wat ik moet doen. Het is een verlangen naar perfectie. En ik realiseer me… een tragisch verlangen, een illusie.

We zijn stromende wezens; altijd in beweging. De kunst van het leven bestaat uit meebewegen, maar tegelijk niet verzuipen in de stroom. Soms voelt de tijd als een woeste rivier; samengeperst in de structuren van werk, studie en huishouden met elk hun eigen ritme, impulsen, stuwingen en tempi. In de luwte van het weekend en de zondagavond komen sommige stromen tot rust. Is er even een ruimte om op adem te komen.

Zoals de stralende hemel van vandaag die, door de afwezigheid van wind en wolken, de ruimte biedt aan een voorjaarszucht. In- en uitademen, en in die beweging nieuwe krachten op te doen.

Gepubliceerd in Uncategorized | Reacties uitgeschakeld voor Tijd…

Kwetsbaarheid en schoonheid

Ik keek van het weekend naar The Voice of Holland… Zag een jonge blonde vrouw op een groot en donker podium staan. Ze zingt met een intensiteit die ontroert en het hart treft. En aan het slot van het lied over de smart van de liefde, haalt de jonge vrouw uit: een lang durende, licht raspende en toch volkomen zuivere schreeuw waar geen eind aan lijkt te komen… Adembenemend om naar te luisteren…

Haar coach zei de week ervoor met een lichte verontschuldiging en zoekend naar woorden dat hij iedereen van ons – toeschouwers van deze indrukwekkende schoonheid – een beetje van de pijn toewenst die deze jonge vrouw dagelijks voelt. Het is een fysieke pijn die ze dagelijks ondergaat en die haar hier op het podium heeft gebracht, haar laat zingen met die intensiteit. In het zingen is ze voor even van haar pijn verlost.

Pijn en lijden, onze kwetsbaarheden in het leven, we gaan ze het liefst uit de weg. We duwen het weg, vechten er tegen, zoeken afleiding, vluchten ervoor. Wanneer we er van verlost zijn, zullen we gelukkig zijn. Zo luidt de ambitie waarmee we leven. Maar dat klopt niet… Gelukt dat bestaat bij de afwezigheid van enige vorm van kwetsbaarheid is geen geluk. Werkelijke schoonheid bestaat niet zonder de kern van kwetsbaarheid die er het levende hart van vormt. Ga maar na; de mooiste liedjes gaan over de verdrietigste dingen in het leven. Het lied geeft ruimte aan de stem die in de schreeuw uitdrukking geeft aan een beklag. Een uiting van de onuitwisbaarheid van onze kwetsbaarheid als mens. En toch wordt daarin, in die expressie schoonheid geboren. Weten, voelen we even dat we leven…

Een vreemde maar wijze wens van haar coach aan ons. Hij wenst ons uiteraard niet de pijn als zodanig toe, maar de mogelijkheid om tot intensiteit van leven, tot schoonheid, te komen. Daar is geen bijzondere prestatie voor nodig, maar wel een aandachtigheid en ons openstellen voor onze kwetsbaarheid. Een broosheid die, op de juiste wijze stem gegeven, uitdrukking heeft aan onze menselijkheid, en daarmee iets van schoonheid en waardigheid aan de wereld toont…

Gepubliceerd in Uncategorized | Reacties uitgeschakeld voor Kwetsbaarheid en schoonheid

Gedicht…

Ditmaal een gedicht van Abel Herzberg dat zo mooi zo iets onzegbaars verwoordt.
Al door het zeggen van het woord
Deelt men, scheidt men en schendt
Het alomvattende, dat men niet kent, 
Dat ik aanwezig weet of alleen maar vermoed, 
Dat ik niet uitspreken kan en toch uitspreken moet, 
Dat mij beheerst en mij te luisteren gebiedt, 
Maar als ik zoek en luister, dan vindt ik het niet. 
 
Een troost blijft:
 
Er is in ieder woord een woord, 
Dat tot het onuitspreekbare behoort; 
Er is in ieder deel een deel, 
Van het ondeelbare geheel, 
Gelijk in elke kus, hoe kort, 
Het hele leven meegegeven wordt.
Gepubliceerd in Uncategorized | Reacties uitgeschakeld voor Gedicht…

De ware mens van weleer…

In de verschillende klassieke levenskunst scholen treedt zo nu en dat de figuur van de wijze naar voren. Een wonderlijke figuur die zeker in onze tijd niet meer past. Een ideaal beeld van een mens die vrij en soeverein in het leven staat en juist in die radicale soevereiniteit misschien niet langer als mens gezien kan worden. In onze tijd hebben deze idealen hun richtinggevende kracht verloren. Misschien ten goede omdat het ons bevrijdt van onhaalbare doelen die zelfs kunnen ontaarden in vormen van geweld ten aanzien van onszelf.

En toch…

Luister eens hoe ZhuangZi de ‘de ware mens van weleer’ beschrijft. Een figuur die de angst voor de dood heeft overwonnen (‘Hij ging naar buiten in het leven zonder vreugde, en kwam terug naar binnen in de dood zonder weerstand te bieden.’) en dan schrijft ZhuangZi:

‘Zij die deze hoedanigheid bezitten, hebben een vergetend hart, een kalm gelaat, een hoog voorhoofd;
fris als de herfst, zacht als de lente, het hele jaar door zijn zij vrolijk of ernstig met de wisseling van de jaargetijden, en dus altijd in het reine met alle dingen: niemand heeft ooit hun uiterste toestand gekend.’
(Hst 6-I)

Een wezen dat niet langer gekweld wordt door onze moderne neurosen (haast, ‘moeten’, beter), dat leeft in overeenstemming met de natuur in en om zich heen. Ik lees iets over een wezen dat in staat is werkelijk te ontspannen. En vanuit die ontspannenheid te leven. Vandaar die laatste wonderlijke zin: niemand heeft ooit hun uiterste toestand gekend. Want levende vanuit de ontspanning, geworteld in zijn of haar eigen natuurlijke spontaniteit, blijft er ruimte voor die onkenbare diepte en vitaliteit die het leven zelf is…

Iets om na te streven? Nee dat niet. Maar misschien wel een figuur om na te voelen in onszelf en te beseffen dat misschien iets van die ‘ware mens van weleer’ voortleeft, ook in ons…

Gepubliceerd in Uncategorized | Reacties uitgeschakeld voor De ware mens van weleer…

Stilte…

Terwijl de maan oogverblindend in de koude duisternis neerkijkt op ons,
een perfecte heldere cirkel in de immense donkerte van de ruimte die haar omgeeft,
valt de stilte in…

Laat op de avond, in dit verloren moment, de dag ten einde…
Alle beweging en alle spreken komen tot rust.
In dit moment heerst een verlorenheid; geen richting meer om te gaan, geen impuls meer om te volgen…
Een terugkeer naar eenvoudige geborgenheid.
Er is niets meer nodig dan te ademen, te zijn in dit moment dat haar bestemming vindt in het voltooid-zijn van deze dag.

Zelfs terugkijken is te veel en onnodig.
Enkel het wakkere moment, een open ruimte die niet langer invulling nodig heeft om te zijn wat ze is.
Waaruit de onrustige impulsen van handelen verdwenen zijn, opgebrand in de vuur dat de dag zijn glans gaf.
Nu dan, nu die schittering gedoofd is, daalt de stilte in die zich daarachter zo bescheiden schuilhield.

Ik val stil en in mijn zwijgen bevriend ik me met haar,
maak me aan haar gelijk.
Geef me aan haar over,
vlei me tegen haar aan terwijl ze me met haar zachte mantel omhult…

Gepubliceerd in Stilte | Reacties uitgeschakeld voor Stilte…

Geduld

Heb ik nog wel genoeg geduld? Dit is een vraag die regelmatig langskomt als ik weer druk bezig ben. Er is zoveel te doen. Van het een naar het ander. Zeker: een vitaal en vol bestaan is een vorm van rijkdom. Maar toch kan ik me in veel van wat ik doen niet aan de indruk onttrekken dat ik te snel ga. Dat ik ergens in het doen ook steeds – subtiel of grof – mijn wil aan de wereld aan het opleggen ben. Soms is dat prima en moet er opgetreden, bijgestuurd, ingegrepen worden. Om koers te bepalen of richting te vinden.

Maar vaak is het ook of iets me ontglipt. Noem het het contact met de dingen. Een vorm van voeling met wat ik doe. Een voeling die niet gericht is op beheersing of controle, maar eerder op contact. Ik ken momenten dat dat er wel is. Dan is het alsof ik leef in een andere tijd. Daarmee bedoel ik dat het leefritme, de cadans van het leven niet alleen door mij bepaald wordt, maar tevens door de dingen waarop ik betrokken ben. Ik pas me aan, leef in een vorm van afstemming. Bij een creatief proces van schrijven bijvoorbeeld, of in het werk aan een onderzoeksproject. Dat moet groeien, zegt men dan wel eens.

De Russische regisseur Andrei Tarkovsky schreef in zijn dagboek de volgende woorden:

Hoe komt een project tot ontwikkeling?

Het is uiteraard een zeer mysterieus,

onmerkbaar proces.

Het gaat onafhankelijk van ons zijn gang,

in het onderbewustzijn,

uitkristalliserend op de wanden van de ziel.

Het is de vorm van de ziel

dat het uniek maakt,

inderdaad alleen de ziel beslist

de verborgen ‘draagtijd’ van het beeld

dat niet kan worden waargenomen

door de bewuste blik.

Hij verwijst naar zijn eigen projecten waarin hij zoekt naar de juiste beelden in zijn films. Diepe woorden die wijzen op het belang van dingen te laten rijpen. Er niet al te veel met onze scherpe, heldere, bewuste geest mee bezig te zijn. Daarom is het cultiveren van geduld misschien zo moeilijk, het vraagt om iets loslaten. Maar het is tevens zo belangrijk, want het schept ruimte voor wat echt van belang is…

Gepubliceerd in Film | Reacties uitgeschakeld voor Geduld

Verwondering treft het hart zonder het te kwetsen…

Vandaag las ik een paar bladzijden uit Inleiding tot de Verwondering van Cornelis Verhoeven en de volgende zinnen raakten me.

De verwondering is alleen een gevaar inzoverre de perspectieven die zij biedt, op een chaotische wijze worden geboden. Zij is dus maar een gevaar voor degene die ernaar streeft deze chaos te ordenen, niet voor hem die daarbij kan of wil leven of die deze ordening uit handen geeft. (Verhoeven 1967/1999 p.32)

Iets eerder heeft Verhoeven al opgemerkt dat de verwondering iets openbreekt in ons. Ze stelt ons in verbinding met de wereld, en levert ons zelfs uit aan de dingen. Juist daarin, in het overgeleverd zijn aan de dingen, verschijnt voor ons de betekenis van de dingen. Een verfrissende gedachte. Een die breekt met het idee dat wij de zingevers van onze wereld zijn. Alsof wij de dingen door onze wil, wens, voor- en afkeuren, taal en tekens van een betekenis voorzien. Nee, het is juist andersom!

Maar dat betekent dus ook dat het betekenisvolle telkens weer een inbreuk vormt op onszelf. Ze is levend en chaotisch, onbeheersbaar, onvoorspelbaar en uiteindelijk onvoorstelbaar. Daarom vormt ze een gevaar. Voor onze vertrouwde en gekoesterde ideeën, onze overtuigingen die ons orde en veiligheid schenken. Maar wel tegen een prijs. In de ordening schuit ook de afsluiting. In de veiligheid snijden we ons af van het leven.

Verwondering vraagt moed. De moed om jezelf en wat je koestert op het spel durven zetten. Met de nieuwe perspectieven die zich – ook in dit nieuwe jaar weer – op chaotische wijze aandienen, durven leven. De spanning en het avontuur aangaan. Je laten raken zonder je te laten kwetsen…

Gepubliceerd in Uncategorized | Reacties uitgeschakeld voor Verwondering treft het hart zonder het te kwetsen…