Tijd…

De tijd neemt een loopje met met degene

die niet weet mee te lopen.

Een lichtvoetig aforisme, dat ik vond als toegift in het boek Leven is een kunst van Paul van Tongeren. Compact en sprankelend.

De tijd stroomt en gaat, een oerfenomeen van de werkelijkheid. Onze omgang ermee is bepalend voor wie of wat we zijn. We kunnen er op allerlei manieren onder gebukt gaan. Tegelijk is het als zuurstof; een voorwaarde voor ons bestaan. Soms zou ik willen dat de tijd even stil stond. Om even om adem te komen, even mijn oriëntatie te vinden. Ik denk dat er ergens een overzicht mogelijk is, en dat ik op basis van dat overzicht weet wat ik moet doen. Het is een verlangen naar perfectie. En ik realiseer me… een tragisch verlangen, een illusie.

We zijn stromende wezens; altijd in beweging. De kunst van het leven bestaat uit meebewegen, maar tegelijk niet verzuipen in de stroom. Soms voelt de tijd als een woeste rivier; samengeperst in de structuren van werk, studie en huishouden met elk hun eigen ritme, impulsen, stuwingen en tempi. In de luwte van het weekend en de zondagavond komen sommige stromen tot rust. Is er even een ruimte om op adem te komen.

Zoals de stralende hemel van vandaag die, door de afwezigheid van wind en wolken, de ruimte biedt aan een voorjaarszucht. In- en uitademen, en in die beweging nieuwe krachten op te doen.

Gepubliceerd in Uncategorized | Laat een reactie achter

Kwetsbaarheid en schoonheid

Ik keek van het weekend naar The Voice of Holland… Zag een jonge blonde vrouw op een groot en donker podium staan. Ze zingt met een intensiteit die ontroert en het hart treft. En aan het slot van het lied over de smart van de liefde, haalt de jonge vrouw uit: een lang durende, licht raspende en toch volkomen zuivere schreeuw waar geen eind aan lijkt te komen… Adembenemend om naar te luisteren…

Haar coach zei de week ervoor met een lichte verontschuldiging en zoekend naar woorden dat hij iedereen van ons – toeschouwers van deze indrukwekkende schoonheid – een beetje van de pijn toewenst die deze jonge vrouw dagelijks voelt. Het is een fysieke pijn die ze dagelijks ondergaat en die haar hier op het podium heeft gebracht, haar laat zingen met die intensiteit. In het zingen is ze voor even van haar pijn verlost.

Pijn en lijden, onze kwetsbaarheden in het leven, we gaan ze het liefst uit de weg. We duwen het weg, vechten er tegen, zoeken afleiding, vluchten ervoor. Wanneer we er van verlost zijn, zullen we gelukkig zijn. Zo luidt de ambitie waarmee we leven. Maar dat klopt niet… Gelukt dat bestaat bij de afwezigheid van enige vorm van kwetsbaarheid is geen geluk. Werkelijke schoonheid bestaat niet zonder de kern van kwetsbaarheid die er het levende hart van vormt. Ga maar na; de mooiste liedjes gaan over de verdrietigste dingen in het leven. Het lied geeft ruimte aan de stem die in de schreeuw uitdrukking geeft aan een beklag. Een uiting van de onuitwisbaarheid van onze kwetsbaarheid als mens. En toch wordt daarin, in die expressie schoonheid geboren. Weten, voelen we even dat we leven…

Een vreemde maar wijze wens van haar coach aan ons. Hij wenst ons uiteraard niet de pijn als zodanig toe, maar de mogelijkheid om tot intensiteit van leven, tot schoonheid, te komen. Daar is geen bijzondere prestatie voor nodig, maar wel een aandachtigheid en ons openstellen voor onze kwetsbaarheid. Een broosheid die, op de juiste wijze stem gegeven, uitdrukking heeft aan onze menselijkheid, en daarmee iets van schoonheid en waardigheid aan de wereld toont…

Gepubliceerd in Uncategorized | Laat een reactie achter

Gedicht…

Ditmaal een gedicht van Abel Herzberg dat zo mooi zo iets onzegbaars verwoordt.
Al door het zeggen van het woord
Deelt men, scheidt men en schendt
Het alomvattende, dat men niet kent, 
Dat ik aanwezig weet of alleen maar vermoed, 
Dat ik niet uitspreken kan en toch uitspreken moet, 
Dat mij beheerst en mij te luisteren gebiedt, 
Maar als ik zoek en luister, dan vindt ik het niet. 
 
Een troost blijft:
 
Er is in ieder woord een woord, 
Dat tot het onuitspreekbare behoort; 
Er is in ieder deel een deel, 
Van het ondeelbare geheel, 
Gelijk in elke kus, hoe kort, 
Het hele leven meegegeven wordt.
Gepubliceerd in Uncategorized | Reacties uitgeschakeld voor Gedicht…

De ware mens van weleer…

In de verschillende klassieke levenskunst scholen treedt zo nu en dat de figuur van de wijze naar voren. Een wonderlijke figuur die zeker in onze tijd niet meer past. Een ideaal beeld van een mens die vrij en soeverein in het leven staat en juist in die radicale soevereiniteit misschien niet langer als mens gezien kan worden. In onze tijd hebben deze idealen hun richtinggevende kracht verloren. Misschien ten goede omdat het ons bevrijdt van onhaalbare doelen die zelfs kunnen ontaarden in vormen van geweld ten aanzien van onszelf.

En toch…

Luister eens hoe ZhuangZi de ‘de ware mens van weleer’ beschrijft. Een figuur die de angst voor de dood heeft overwonnen (‘Hij ging naar buiten in het leven zonder vreugde, en kwam terug naar binnen in de dood zonder weerstand te bieden.’) en dan schrijft ZhuangZi:

‘Zij die deze hoedanigheid bezitten, hebben een vergetend hart, een kalm gelaat, een hoog voorhoofd;
fris als de herfst, zacht als de lente, het hele jaar door zijn zij vrolijk of ernstig met de wisseling van de jaargetijden, en dus altijd in het reine met alle dingen: niemand heeft ooit hun uiterste toestand gekend.’
(Hst 6-I)

Een wezen dat niet langer gekweld wordt door onze moderne neurosen (haast, ‘moeten’, beter), dat leeft in overeenstemming met de natuur in en om zich heen. Ik lees iets over een wezen dat in staat is werkelijk te ontspannen. En vanuit die ontspannenheid te leven. Vandaar die laatste wonderlijke zin: niemand heeft ooit hun uiterste toestand gekend. Want levende vanuit de ontspanning, geworteld in zijn of haar eigen natuurlijke spontaniteit, blijft er ruimte voor die onkenbare diepte en vitaliteit die het leven zelf is…

Iets om na te streven? Nee dat niet. Maar misschien wel een figuur om na te voelen in onszelf en te beseffen dat misschien iets van die ‘ware mens van weleer’ voortleeft, ook in ons…

Gepubliceerd in Uncategorized | Reacties uitgeschakeld voor De ware mens van weleer…

Stilte…

Terwijl de maan oogverblindend in de koude duisternis neerkijkt op ons,
een perfecte heldere cirkel in de immense donkerte van de ruimte die haar omgeeft,
valt de stilte in…

Laat op de avond, in dit verloren moment, de dag ten einde…
Alle beweging en alle spreken komen tot rust.
In dit moment heerst een verlorenheid; geen richting meer om te gaan, geen impuls meer om te volgen…
Een terugkeer naar eenvoudige geborgenheid.
Er is niets meer nodig dan te ademen, te zijn in dit moment dat haar bestemming vindt in het voltooid-zijn van deze dag.

Zelfs terugkijken is te veel en onnodig.
Enkel het wakkere moment, een open ruimte die niet langer invulling nodig heeft om te zijn wat ze is.
Waaruit de onrustige impulsen van handelen verdwenen zijn, opgebrand in de vuur dat de dag zijn glans gaf.
Nu dan, nu die schittering gedoofd is, daalt de stilte in die zich daarachter zo bescheiden schuilhield.

Ik val stil en in mijn zwijgen bevriend ik me met haar,
maak me aan haar gelijk.
Geef me aan haar over,
vlei me tegen haar aan terwijl ze me met haar zachte mantel omhult…

Gepubliceerd in Stilte | Reacties uitgeschakeld voor Stilte…

Geduld

Heb ik nog wel genoeg geduld? Dit is een vraag die regelmatig langskomt als ik weer druk bezig ben. Er is zoveel te doen. Van het een naar het ander. Zeker: een vitaal en vol bestaan is een vorm van rijkdom. Maar toch kan ik me in veel van wat ik doen niet aan de indruk onttrekken dat ik te snel ga. Dat ik ergens in het doen ook steeds – subtiel of grof – mijn wil aan de wereld aan het opleggen ben. Soms is dat prima en moet er opgetreden, bijgestuurd, ingegrepen worden. Om koers te bepalen of richting te vinden.

Maar vaak is het ook of iets me ontglipt. Noem het het contact met de dingen. Een vorm van voeling met wat ik doe. Een voeling die niet gericht is op beheersing of controle, maar eerder op contact. Ik ken momenten dat dat er wel is. Dan is het alsof ik leef in een andere tijd. Daarmee bedoel ik dat het leefritme, de cadans van het leven niet alleen door mij bepaald wordt, maar tevens door de dingen waarop ik betrokken ben. Ik pas me aan, leef in een vorm van afstemming. Bij een creatief proces van schrijven bijvoorbeeld, of in het werk aan een onderzoeksproject. Dat moet groeien, zegt men dan wel eens.

De Russische regisseur Andrei Tarkovsky schreef in zijn dagboek de volgende woorden:

Hoe komt een project tot ontwikkeling?

Het is uiteraard een zeer mysterieus,

onmerkbaar proces.

Het gaat onafhankelijk van ons zijn gang,

in het onderbewustzijn,

uitkristalliserend op de wanden van de ziel.

Het is de vorm van de ziel

dat het uniek maakt,

inderdaad alleen de ziel beslist

de verborgen ‘draagtijd’ van het beeld

dat niet kan worden waargenomen

door de bewuste blik.

Hij verwijst naar zijn eigen projecten waarin hij zoekt naar de juiste beelden in zijn films. Diepe woorden die wijzen op het belang van dingen te laten rijpen. Er niet al te veel met onze scherpe, heldere, bewuste geest mee bezig te zijn. Daarom is het cultiveren van geduld misschien zo moeilijk, het vraagt om iets loslaten. Maar het is tevens zo belangrijk, want het schept ruimte voor wat echt van belang is…

Gepubliceerd in Film | Reacties uitgeschakeld voor Geduld

Verwondering treft het hart zonder het te kwetsen…

Vandaag las ik een paar bladzijden uit Inleiding tot de Verwondering van Cornelis Verhoeven en de volgende zinnen raakten me.

De verwondering is alleen een gevaar inzoverre de perspectieven die zij biedt, op een chaotische wijze worden geboden. Zij is dus maar een gevaar voor degene die ernaar streeft deze chaos te ordenen, niet voor hem die daarbij kan of wil leven of die deze ordening uit handen geeft. (Verhoeven 1967/1999 p.32)

Iets eerder heeft Verhoeven al opgemerkt dat de verwondering iets openbreekt in ons. Ze stelt ons in verbinding met de wereld, en levert ons zelfs uit aan de dingen. Juist daarin, in het overgeleverd zijn aan de dingen, verschijnt voor ons de betekenis van de dingen. Een verfrissende gedachte. Een die breekt met het idee dat wij de zingevers van onze wereld zijn. Alsof wij de dingen door onze wil, wens, voor- en afkeuren, taal en tekens van een betekenis voorzien. Nee, het is juist andersom!

Maar dat betekent dus ook dat het betekenisvolle telkens weer een inbreuk vormt op onszelf. Ze is levend en chaotisch, onbeheersbaar, onvoorspelbaar en uiteindelijk onvoorstelbaar. Daarom vormt ze een gevaar. Voor onze vertrouwde en gekoesterde ideeën, onze overtuigingen die ons orde en veiligheid schenken. Maar wel tegen een prijs. In de ordening schuit ook de afsluiting. In de veiligheid snijden we ons af van het leven.

Verwondering vraagt moed. De moed om jezelf en wat je koestert op het spel durven zetten. Met de nieuwe perspectieven die zich – ook in dit nieuwe jaar weer – op chaotische wijze aandienen, durven leven. De spanning en het avontuur aangaan. Je laten raken zonder je te laten kwetsen…

Gepubliceerd in Uncategorized | Reacties uitgeschakeld voor Verwondering treft het hart zonder het te kwetsen…

Inkeer in december

December is begonnen. Donkere dagen die zich al weken aankondigen, sluiten zich nu dagen aaneen. Op werkdagen is het soms alsof er geen dag is geweest. Met grijze dagen als vandaag is de zon er slechts in onze herinnering…

Een tijd van inkeer, waarbij eigenlijk een ander leefritme gepast zou zijn… kalmer, stiller, geduldiger, meer vertraagd om die paar spranken van licht en leven te kunnen koesteren. Te vaak gaan we er weer gehaast aan voorbij. Wanneer we rennen in plaats van ons kalm over te geven aan het ritme van een wandeling.

De taoisten zijn natuurlijk degenen de dynamiek van het leven met de natuur als geen ander weten te beoefenen. En ook op poëtische wijze onder woorden weten te brengen. Luister maar naar dit vers uit de Nei-Ye:

 

Voor de hemel is het heersende beginsel: zich aan te sluiten
 
Voor de aarde is het heersende beginsel: gelijk te zijn
 
Voor mensen is het heersende beginsel: kalm te zijn 
 
Voorjaar, herfst, winter en zomer zijn de seizoenen van de hemel
 
Bergen, heuvels, rivieren en valleien zijn de hulpbronnen van de aarde
 
Genot en woede, accepteren en afwijzen zijn de neigingen van mensen
 
Daarom… de Wijze:
draait mee met de seizoenen, maar verandert zichzelf niet, 
 
beweegt mee met de dingen, maar verruilt niet zijn plaats met hen.

 

Begrijpen met je hoofd kun je deze zinnen nauwelijks. Ze duiden eerder op poëtische wijze iets aan over hoe onze aandacht gericht zou kunnen zijn. Een innerlijk voelen en wortelen temidden van de eindeloze dynamiek van het leven. Misschien zijn het woorden om te proeven… Zoals de betekenis van een gedicht zich ook pas geleidelijk onthult voor diegene geduldig blijft herlezen. Voorzichtig tastend; de woorden proevend tot ze langzaam hun smaak onthullen. En zo ons tot beoefening van het leven verleiden…

Ik zal de komende weken naar goed taoïstisch gebruik wat meer inkeren en trachten te verstillen. Daarom bouw ik een korte stilte in van meditatiemails tot het einde van het jaar. Zo kan ik ook wat doelloos zwerven op mijn zondagavonden… 🙂

Gepubliceerd in Natuur, Stilte, Taoisme, Uncategorized | Reacties uitgeschakeld voor Inkeer in december

Verkouden

gesnotter en koud geril 
 
hete thee als troost
 
een laatste nies, nu naar bed
Gepubliceerd in Uncategorized | Reacties uitgeschakeld voor Verkouden

Leegte

De Japanse grondlegger van de krijgskunst Aikido – Morihei Ueshiba – benadrukte het belang van de leegte. Zo schreef hij:

Als je jezelf niet
Verbonden hebt
Met echt leegte,
Zul je nooit beseffen wat
Vrede als Levenskunst betekent.

Het is past geheel in de oosterse mindset die uitgaat van een dynamisch en natuurlijk begrip van leegte. Kunnen wij dit ook verstaan?

Want voor ons westerse en vooral ook laat-moderne stedelingen is leegte vooral een negatief geladen begrip. Leegte als de ontkenning van alles… De dood… De levenloze leegte van de ruimte tussen de planeten en de sterren die wij als vernuftige techneuten met al onze kennis en kunde weten te betreden… Om vervolgens verbijsterd en verschrikt de volkomen kwetsbaarheid van ons ontwortelde bestaan gewaar te worden.

Kunnen we ons verbinden met een andere leegte? Een leegte die vooraf gaat aan ons, die ons voedt en vrede schenkt?

De leegte tussen de bomen die zichtbaar in een schitterend laag herfstlicht ons ruimte geeft. Ruimte om in uit te ademen… Jezelf daar eveneens leeg in terug te vinden… Je bewegingen vrij en soepel, onbelemmerd en spontaan opgaande in die prachtige herfstsonate…

Kunnen wij ons daarmee verbinden? Kunnen we uit die ervaring iets meenemen dat ons blijvend kan voeden in ons drukke bestaan van alledag?

Gepubliceerd in Natuur | Reacties uitgeschakeld voor Leegte