Leven volgens de natuur

Contemplatief leven wil vooral zeggen: eenvoudig en ongedwongen leven. Want de contemplatieve mens volgt de weg van de natuur. De grote gemene deler van de meeste contemplatieve tradities is immers deze: dat ‘het natuurlijke’ in de mens zijn weg kan vervolgen. In oost en west, verleden en heden, wijzen de leraren van de levenskunst ons steeds weer op die ontspannen staat van zijn waarin moeiteloosheid en gemoedsrust hand in hand gaan.

Zij onderwijzen veelal ascetische oefeningen en benadrukken het belang van matigheid. We worden eraan herinnert voorzichtig te zijn, langzaam aan te doen en niet de extremen op te zoeken. Balancerend rond een ‘leeg midden’, een ‘niets’ zoekend waaruit het ‘iets’ van de dingen steeds weer ontstaat. Deze ‘negatieve’ weg lijkt soms koel en afstandelijk, onmenselijk haast. Telkens weer die onthouding en die inkeer. Toch is dit een schijn die bedriegt.

De oefeningen in matigheid doorbreken bepaalde gewoontes in ons leven: genieten door te consumeren, troost door te eten, ontspanning door afleiding en entertainment. Maar ze creëren tegelijk een nieuwe verhouding tot de wereld. Deze verhouding wordt vaak zichtbaar in eenvoudige en alledaagse handelingen en activiteiten. Kenmerkend daarin is de vitaliteit en natuurlijkheid die ermee samenhangt. Ten aanzien van het genot bijvoorbeeld verschuift het genieten van een heftig en intens genot – een kick – naar een dieper en duurzamer genot dat met het handelen samengaat; een opgewekt gevoel van genoegen met wat-er-op-dit-moment-is.

Stoïcijnen zijn de grote meesters van matiging en beheersing. Toch vormt ook voor hen de natuur de belangrijkste leidraad (Logos = Universele Natuur). Matiging dient uiteindelijk tot een gevoeliger worden voor de subtiele rijkdom van het leven. De Franse denker Michel de Montaigne – een late volger van de Stoa – onderzoekt dit in zijn prachtige essay ‘over de ervaring’. Op zijn voortreffelijke mijmerende wijze laat de Montaigne zien hoe een leven volgens de natuur gaat:

“Als ik dans, dans ik, als ik slaap, slaap ik, en zelfs als ik in mijn eentje door een mooi park wandel en mijn gedachten een poosje door andere dingen in beslag worden genomen, richt ik ze daarna weer op de wandeling, het park, het genot van de eenzaamheid en mijzelf. De natuur heeft er moederlijk op toegezien dat de daden die zij ons gebiedt te verrichten met het oog op onze behoeften, ons ook genot verschaffen; en tot deze handelingen brengt zij ons niet alleen door de rede maar ook door onze verlangens. Het is verkeerd tegen haar wetten in te gaan.”

Dit artikel is geplaatst in Natuur. Bookmark hier de permalink.

3 Responses to Leven volgens de natuur

  1. Een mooi artikel en helemaal mee eens.
    De laatste tijd ben ik zeer geboeid door het ‘naturisme’ (er zijn geen andere gebeurtenissen als bestaand te erkennen dan die van nature gegeven zijn, of op natuurlijke wijze zich laten begrijpen). Mijn motto: “Een relatie met de natuur = weten waar je oorsprong ligt, wat je wel en niet kunt eisen/verwachten, verbonden voelen maar vooral zuinig zijn op je oorsprong”. En dat is in de huidige prestatiemaatschappij nauwelijks aan de orde. Vele huizen staan vol, er zijn al opslagloodsen voor onze overdaad. We denken boven de natuur te staan en deze houding zal ons duur komen te staan. Wie durft nog eenvoudig te leven? In tweettaal https://twitter.com/#!/Natuurfilosoof :
    * Hoe talrijk zijn toch de dingen die ik niet nodig heb. Hoe talrijk zijn toch de liefdevolle natuurmomenten die ik nodig heb.
    * We leven in zo’n overvloedige tijd dat de vraag niet meer is: ‘hoe moet ik leven’, maar ‘hoe moet ik kiezen’.
    Succes en groet,
    De Levensfilosoof

  2. Johannes zegt:

    Dank voor je reactie. Mooi die omschrijving van de relatie met de natuur en hoe je daarin ook een morele relatie denkt. Ligt erg in de lijn van het stoïcisme. Mooi onderscheid ook tussen ‘hoe moet ik leven?’ en ‘hoe moet ik kiezen?’ een onderscheid tussen een contemplatieve levenskunst en een laat-moderne levenskunst waarin de waarde ‘authenticiteit’ zo centraal staat.

Op dit artikel kan niet (meer) gereageerd worden.